#

Hedef Tahtasındaki Karadelik

Science Fields

Büyük lokma yuttuğunda…

Gökbilimciler, Dünya’dan 8.000 ışık yılı uzaklıkta Kuğu Takımyıldızı bölgesinde bir “hedef tahtası” belirlediler. NASA’nın Swift uzay teleskopuyla gözlenen, dolunayın üçte biri genişliğindeki yapı, V404 Cygni adlı bir ikili sistemdeki karadelikten kaynaklanıyor. Sistem, karadelik ve Güneş benzeri bir yıldızdan oluşuyor. Uydunun X-ışını dalga boylarında elde ettiği görüntüde, karadelikte (merkezdeki beyaz nokta) meydana gelen parlamanın yaydığı ışınların toz bulutlarına çarpmasıyla oluşan halkalar izleniyor.

İngiltere’deki Leicester Üniversitesi’nden bir gökbilim ekibince 30 Haziran’da görüntülenen halkalar, 26 Haziran’da meydana gelen büyük bir parlamanın ürünü. 2 ve 4 Temmuz’da yapılan yeni gözlemlerde elde edilen görüntülerle halkaların genişleyip ardından soluklaşmasını gösteren bir video oluşturulmuş.

Karadeliğin sistemdeki eşyıldızından çaldığı gaz, çevresinde bir disk haline geliyor. Diskteki madde karadeliğin olay ufkunu geçip kaybolmadan önce diskin iç çeperinde birikerek muazzam sıcaklıklara ve hıza erişiyor ve içinden bir bölüm büyük bir lokma halinde yutulurken şiddetli X-ışınları yayınlıyor.  

Gökbilimciler halkaların, parlamanın her yönde yayılan ışığının toz bulutlarına çarpmasıyla oluşan bir “ışık yankısı” olduğunu belirtiyorlar. Yayılan ışığın bir bölümü, buluttaki toz tarafından bize doğru yansıtılıyor. Ancak yansıyan ışık bize doğrudan gelen ışığa kıyasla daha uzun bir yol izleyip daha geç ulaştığından, aradaki küçük fark, zamanla genişleyen halkaları oluşturan ışık yankısını yaratıyor. Işık bize doğru gelirken, 4.000 ve 7.000 ışık yılı uzaklıkta iki ayrı toz tabakasından yankılandığından iki halka meydana geliyor. 

REFERENCES

  • 1. “NASA’s Swift reveals a black hole’s bull’s eye”, NASA/Goddard Space Flight Center, 9 Temmuz 2015